Obecní úřad,  790 64 Vápenná  |  Telefon: 584 439 068  |  e-mail: vapenna@rychleby.cz

Obec Ostružná

Historia

Gmina Wapienna [Vápenná] do 1949 roku nosiła nazwę Zighartice, w języku niemieckim Setzdorf. Nowa czeska nazwa jest związana z tutejszym wapiennictwem, pochodzenie pierwotnej nazwy niemieckiej Setzdorf nie można określić, prawdopodobnie powstała od jakiegoś imienia niemieckiego typu Siecich czy Siecik (dlatego Seczikisdorf), Setěch lub Secech; wcześniejsze czeskie oznaczenie urzędowe Zighartice powstało dopiero po 1918 roku i związane jest z niemieckim imieniem Sieghart

W skład gminy Wapienna przez cały czas wchodziła osada Polka a do jej powierzchni katastralnej należała część osady Stary Kaltensztejn [Starý Kaltenštejn] (niemiecka nazwa Alt Kaltenstein), która z przeważnej części należała do gminy Czarna Woda [Černá Voda], jak również część osady Niznerow [Nýznerov] (niemiecka nazwa Niesnerberg), której druga część należała pierwotnie do miejscowości Frydberk [Frýdberk] (Žulová) w końcu od 1949 roku do miejscowości Skoroszyce [Skorošice]; jeszcze przed 1965 rokiem także część zighartycka miejscowości Niznerow przypadła do gminy Skoroszyce a z nią czasowo do miejscowości Żulowa [Žulová].

Gmina Wapienna leży w kotlinie (przeciętna wysokość nad poziomem morza wynosi 408 m), która rozlega się na północ od siodła Na Pograniczu [Na Pomezí], przy drodze oraz kolei prowadzącej z miejscowości Dolna Lipowa - Żulowa [Dolní Lipová – Žulová] i dalej do miejscowości Jawornik [Javorník]. Bardzo duży obszar katastralny tej gminy o powierzchni 3703 hektarów (w 1991 roku tylko 3667 hektarów) jest zalesiony i leży w południowo-wschodniej części Gór Rychlebskich [Rychlebské hory]. Do katastru należą części pogórza Hornolipowskiego [Hornolipovská hornatina], grzbietu Sokolskiego [Sokolský hřbet] oraz wyżyny Żulowskiej [Žulovská pahorkatina].

 Od siodła Na Pograniczu ( 576 m), gdzie przechodzi także granica katastralna pomiędzy miejscowością Dolni Lipowa [Dolní Lipová] i Wapienna, teren opada na północ i zachód do doliny rzeczki o nazwie Widnawka [Vidnávka], wzdłuż której stosunkowo długo ciągną się zabudowania miejscowości Wapienna. Osada Polka powstała w dolinie potoka Zgubiony [potok Ztracený] na południe od gminy Wapienna, jednak w ostatnich dziesięcioleciach straciła swoje znaczenie. Bardziej szczegółowe informacje na temat Niznerowa a przede wszystkim o tutejszych wodospadach znajdują się w opisie miejscowości Skoroszyce; ta osada jest również dostępna wyłącznie po drodze z północy od Żulowej.

Zighartice aż do drugiej wojny światowej były jedną z większych gmin o charakterze wiejskim. Ilość mieszkańców od 1848 roku stale wzrastała, z dwu na ponad trzy tysiące osób w 1930 roku. W 1900 roku gmina miała już w sumie 2808 mieszkańców i 391 domów, z tego w osadzie Polka mieszkało 266 osób w 35 domach, w części Stary Kaltensztejn [Starý Kaltenštejn] w pięciu domach mieszkało 45 osób a w części Niznerow [Nýznerov] S 1 domów i 292 osób. Jeszcze do pierwszej wojny światowej to była bez wyjątków miejscowość niemiecka, dopiero po 1918 roku kilka rodzin zgłosiło swoją czeską narodowość, np. przy spisie ludności w 1930 roku z 3240 mieszkańców było tu tylko 38 Czechów. Po wysiedleniu Niemców ilość mieszkańców w istotny sposób obniżyła się w rzędach nowych czeskich osiedleńców, tak więc w 1950 roku naliczono tutaj w sumie 415 domów z 1135 mieszkańcami; na osadę Polka z tego przypadało około 45 mieszkańców w 26 domach. Sytuacja w następnych dziesięcioleciach nieco się poprawiła i podczas ostatniego spisu ludności w 1991 roku w gminie Wapienna zarejestrowano 1360 mieszkańców w 273 domach, w tym na Polkę przypadało już tylko 22 mieszkańców w siedmiu domach; tylko kilka domów w gminie było wielorodzinnych.

Pierwsze wzmianki na temat gminy Zighartice pojawiły się w źródłach historycznych pochodzących dopiero z 1358 roku, ponadto już po sześćdziesięciu latach widnieje w spisach majątkowych wrocławskich biskupów opisana jako miejscowość opustoszała. Dopiero w 1576 roku wrocławski właściciel zdecydował się na przywrócenie wioski do życia, która następnie dosyć szybko się rozwijała. Na początku XVII wieku większa część poddanych trudniła się wyrębem drzew a oprócz tartaku stały tu także dwa piece wapienne do produkcji wapna. Podczas wojny trzydziestoletniej wioska została zniszczona, jednak po jej zakończeniu szybko się odrodziła. W latach 1771 do 1780 w okolicy powstało kilka osad, przede wszystkim Polka i Niznerow, ale także o wiele mniejsza osady Zielona Góra [Zelená Hora] (Grunberg), Werbiska [Vrbiska] (Weidensümpfen) oraz Pasieka Muhra [Muhrova Paseka] (Moorhau i Muhrhau). Tutejsze wójtostwo w 1775 roku uzyskało miano rycerskiej posiadłości, jednak jego majątek był stosunkowo mały; od 1839 roku należało do rodziny Latzel. Kościół filialny św. Filipa z budynkiem parafialnym dobudowano w 1781 roku, jednak samodzielna parafia zaistniała tutaj dopiero w 1845 roku. W 1781 roku w wiosce rozpoczęto edukację szkolną; w 1801 roku także w gminie Niznerow. Jednak w tej osadzie regularne nauczanie w budynku szkolnym rozpoczęto dopiero w 1872 roku. W Zigharticach coraz bardziej dominowała produkcja wapna, szczególnie od początku XIX wieku. Stosunkowo prymitywne tzw. piece polowe poczęto zastępować bardziej nowoczesnymi, których w Zigharticach w 1836 roku było już siedemnaście. W tym czasie stało tu już 250 domów, które zamieszkiwało 1810 mieszkańców, ponadto w osadzie Polka w 36 domach mieszkało 281 osób a w Niznerowie 51 domów zamieszkiwało 332 osób. Niznerow dzielił się na część zighartycką, która należała do wójtostwa oraz na mniejszą biskupią część przy Frydberku [Frýdberk]. W okolicy Niznerowa znajdowała się potażownia. Oprócz palenia wapna wydobywano grafit. Część mieszkańców zajmowała się przędzeniem. W trudnych nieurodzajnych latach 1845 do 1849 mieszkańców tych dotknął głód. Do największego rozmachu przemysłu wapiennego i częściowo także kamieniarstwa doszło w Zigharticach w drugiej połowie XIX wieku, kiedy to gmina wraz z osadami została włączona do powiatu sądowego Widnawa [Vidnava] oraz powiatu politycznego Frywaldów [Frývaldov]. Zighartice szybko stały się w szerokiej okolicy wiodącą miejscowością w tej dziedzinie. Powstały tutaj okrągłe piece do wapna, pierwszy w 1868 roku i trzy duże firmy przemysłu wapiennego: A. Latzel w 1868 roku, A. Rösner w 1870 roku oraz S. Neugebauer w 1871 roku. Jednocześnie coraz liczniej zaczęły się pojawiać kamieniołomy granitu i częściowo również marmuru - a także warsztaty do ich obróbki, choć w tym wypadku firmy miały w większości przypadków swoje siedziby w innych miejscowościach Ziemi Frywaldowskiej.

Po 1918 roku przemysł wapienny i kamieniarski przestał się rozwijać, szczególnie w okresie wielkiego kryzysu gospodarczego. Tutejsi robotnicy brali aktywny udział w tzw. Strajku Frywaldowskim i na miejscowym cmentarzu pochowano kilka ofiar starć z żandarmami na skrzyżowaniu w miejscowości Dolna Lipowa [Dolní Lipová] 25 listopada 1931 roku. Zighartice w tym czasie były centrum komunistycznym całej Ziemi Frywaldowskiej, jednak po przegranym strajku komuniści także tutaj zostali pokonani liczebnie przez zwolenników Partii Sudeto-niemieckiej Henleina. Podczas drugiej wojny światowej znajdowało się tu kilka mniejszych podobozów jenieckich. Po nowym zasiedleniu z powodu drugiej wojny światowej gmina Wapienna była jednym z miejsc, gdzie na Ziemi Jesionickiej przez dosyć długi okres czasu utrzymał się przemysł kamieniarski oraz wapiennictwo; ostatni piec okrągły wygasł w 1979 roku. Kamieniołomy oraz zakłady kamieniarskie upaństwowiono a ich ilość znacznie zredukowano, jako ostatni zanikł w 1969 roku tzw. Kamieniołom Wycpalka [Vycpálkův lom]. W końcu jako największy został tutaj zakład kamieniarski Teramo z własnym kamieniołomem marmuru na Smrczniku [Smrčník] (w katastrze Lipová-láznĕ). Tutejsze JZD (Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna – odpowiednik RWPG) w 1965 roku przejęło państwowe gospodarstwo rolne w gminie Żulowa [Žulova]. Znajduje się tutaj administracja leśnictwa Zakładu Leśnego Javorník [Lesní závod Javorník]. W 1990 roku w gminie Wapienna mieściła się pełno klasowa szkoła podstawowa, parafia katolicka, poczta, kino, stacja kolejowa, pięć sklepów, restauracja, hotelik a w okolicy kilka ośrodków wypoczynkowych.
 

   © 2007 hvjdesign.eu | veškerá práva vyhrazena | optimalizováno pro MSIE 6+